Tekrarlı Ölçümler ANOVA Nedir?
Tekrarlı ölçümler ANOVA; aynı bireylerin birden fazla zaman noktasında veya koşulda ölçüldüğü verileri analiz etmek için kullanılır. Örneğin; bir tedavinin başlangıç, 1. ay ve 3. ay ölçümleri arasında anlamlı fark var mı sorusuna yanıt verir. Bağımlı gözlemler nedeniyle klasik ANOVA'dan farklı bir yapıya sahiptir.
Küresellik (Sphericity) Varsayımı
Tekrarlı ölçümler ANOVA'nın önemli bir varsayımı küresellik (sphericity)'tir: ölçüm çiftleri arasındaki farkların varyanslarının eşit olması beklenir. Bu Mauchly's Test of Sphericity ile sınanır.
- Mauchly p>0.05 → Küresellik varsayımı karşılanıyor, standart sonuçları raporla.
- Mauchly p<0.05 → Küresellik ihlali var; Greenhouse-Geisser veya Huynh-Feldt düzeltmesini kullan.
SPSS'te Adım Adım
Analyze → General Linear Model → Repeated Measures yolunu izleyin.
- Within-Subject Factor Name kutusuna faktörün adını (örn. "zaman") girin, level sayısını (ölçüm sayısını) belirtin ve Add'e basın.
- Her ölçüm zamanına karşılık gelen değişkenleri sırayla "Within-Subjects Variables" listesine yerleştirin.
- Options: Descriptive statistics, Estimates of effect size, Observed power işaretleyin.
- Plots: Zaman faktörünü "Horizontal Axis"e ekleyin.
Çıktıyı Yorumlama
Mauchly testine göre hangi satırı kullanacağınıza karar verin. Zaman etkisinin F değeri ve p değerine bakın. p<0.05 → ölçüm noktaları arasında anlamlı fark var. Post-hoc karşılaştırmalar için Bonferroni düzeltmesi yapın.
APA Raporlama
Mauchly küresellik testi anlamlı bulunmuş (W=0.72, p=.023), bu nedenle serbestlik derecelerinde Greenhouse-Geisser düzeltmesi yapılmıştır (ε=.81). Tekrarlı ölçümler ANOVA, tedavi öncesi ve sonrası puanlar arasında anlamlı fark olduğunu göstermiştir, F(1.62, 80.9)=24.3, p<.001, η²p=.33.
Uzman Desteği
Tekrarlı ölçümler ANOVA özellikle klinik çalışmalarda ve deneysel araştırmalarda yaygın olup doğru uygulanması kritiktir. Boss İstatistik ile doğru analizi birlikte yapın.